‘Je moet geen ritueel doen omdat je een ritueel wil’

Bij nieuwe vormen van lichaamsbestemming horen wellicht andere rituelen. Maar wat maakt iets eigenlijk een ritueel? En ontstaan die vanzelf of moeten we die als branche ‘ontwerpen’?

Handelingen, symbolen en betekenis: hoe vormen die een ritueel? Dat is precies wat uit­vaartbegeleider Immanuel Baan zo fascineert. Daarom schreef hij in 2019 zijn eindverslag voor Meander Uitvaartopleidingen, waarvan hij sinds kort directeur is, over het ontstaan van nieuwe rituelen. “Over­al zijn rituelen, ook buiten religies. Ze geven houvast bij verandering, markeren een overgang en geven betekenis. In mijn eigen leven en hoe ik ben opgegroeid zijn rituelen belangrijk, maar in het uitvaartvak natuurlijk ook. Hoe je van een handeling die je toch moet doen een ritueel kan maken, dat boeit me heel erg. Hoe doe je dat met emoties en tijd als je een uitvaart begeleidt? Dat vraagt fijngevoelig­heid. Ik heb eens horen zeggen: ‘Je kan iemand wassen met een washand, of met aandacht.’ Dat is voor mij precies het verschil.” Baan hoeft dan niet zelf de handeling van bijvoorbeeld het wassen uit te voeren om het een ritueel te maken. “Ik bege­leid in de tijd en aandacht die de familie ervoor neemt. Voor hen is het vaak de eerste keer dat ze iemand zo wassen, voor mij niet. Die automatische piloot moet je uitschake­len, maar de kennis over veiligheid en hygiëne moet je wel meenemen. Alles wat je met aandacht doet, is een ritueel.”