Lees verder
Crowdfunding voor uitvaarten. Het kán goed werken, en is heel gewoon – maar dan onder een andere naam – in de Chinese en Molukse uitvaartcultuur.
Marjon Weijzen

Afgelopen zomer haalde een tante van de 11-jarige Seb uit Nieuwegein via crowdfunding ruim 20.000 euro op voor een uitvaart in stadion Galgewaard. Met enige regelmaat zijn crowdfundingscampagnes in het nieuws. Dat het gaat om incidenten – die daarmee nieuwswaardig zijn – blijkt uit een rondje nabellen in de uitvaartbranche. De uitvaartondernemers die ik spreek, of ze nu bij grote of kleine bedrijven werken, hebben het stuk voor stuk slechts een enkele keer bij de hand gehad. En bij Drukkerij De Haan, hartje Jordaan, hebben ze de afgelopen twaalf jaar nog nooit een ‘envelopje’ op een rouwkaart geplaatst.

Doneeractie

Natasja van der Woude, van het gelijknamige uitvaartbedrijf in Alkmaar, stelt crowdfunding een enkele keer voor. “Drie jaar geleden maakte ik mee dat via een crowdfundingscampagne in twee dagen tijd 5000 euro werd opgehaald. Ik heb het sindsdien af en toe als optie genoemd als er geldzorgen waren, maar tot nu toe loste de familie het steeds anders op.” Bij de geslaagde crowdfundingsactie ging het om een moeder van drie jongvolwassen kinderen, waarvan twee kinderen nog thuis woonden. De moeder leed aan een agressieve kanker. “Ze was nog jong, in de veertig, en had in haar eentje de drie kinderen opgevoed. Ze was bovendien heel actief in het dorp waar ze woonde. Iedereen in haar omgeving begreep dat haar spaarpot was opgegaan door haar ziekte en aan het nog leuke dingen doen met haar kinderen.”

Haar kinderen vroegen een offerte aan bij een lokale uitvaartondernemer. Ze hadden geen weet van de kosten van een uitvaart en schrokken van de prijs. Ze ondernamen meteen actie en startten voor de benodigde 3000 tot 4000 euro een crowdfundingsactie via doneeractie.nl. Het genoemde bedrag werd ruim overschreden. “Veel mensen doneerden 10 tot 50 euro.”

Waar de kinderen niet op bedacht waren, was dat ze ook overspoeld werden door aanbiedingen van uitvaartondernemers. “Bijvoorbeeld om goedkoop te cremeren in het buitenland.” Dit was het moment dat een tante ingreep, want ze besefte dat haar schoonzus geliefd was en dat ze iedereen de kans moesten geven om afscheid te nemen in het dorp waar ze woonde. Zo kwam Van der Woude erbij. Uiteindelijk bleef er geld over waarvan de kinderen nette kleding konden kopen voor het afscheid van hun moeder.

Als Van der Woude dit voorbeeld nu bij families inbrengt, merkt ze dat ze het eerst meestal niks vinden. “Maar dan realiseren ze zich vaak dat bij bruiloften een envelopje op de kaart ook heel gewoon is.”

Molukse gemeenschap

“Met het woord ‘crowdfunding’ hoef je in de Molukse of Chinese gemeenschap zeker niet aan te komen”, weet Edward Hardenberg, multicultureel specialist van Monuta Groningen. “Elkaar ondersteunen behoort tot hun cultureel erfgoed”, stelt hij. Wel maakte Hardenberg twee keer mee dat er in de Molukse gemeenschap van tevoren geld werd opgehaald voor een uitvaart voor iemand die geen geld had. “Eén keer ging het om een repatriëring, dus toch wel een behoorlijk kostenplaatje.” De familie had het geld binnen een dag binnen. Hardenberg had daar geen bemoeienis mee: “De familie regelt dat zelf, en hoe ze het doen weet ik niet, maar de ‘tamtam’ gaat razendsnel en over de hele wereld.”

Daarnaast is in beide culturen doneren voor uitvaarten gemeengoed. Hardenberg heeft gemerkt dat het altijd goed komt. “Er komen veel mensen, en die brengen eten mee, bloemen en vaak ook een envelopje met geld. Soms staat er bij binnenkomst in de kerk een tafel waar dat envelopje wordt afgegeven. Het wordt keurig geregistreerd. Iemand van de familie – ik noem dat ‘de wachter’ – heeft dat als taak. Het komt ook vaak voor dat de gasten het envelopje geven aan het oudste kind, die oudste staat vaak vooraan in de condoleancerij. De wachter staat daar dan in de nabijheid om het aan te nemen en te bewaren.”

Chinese gemeenschap

Is de Molukse gemeenschap heel hecht en ruimschoots verweven met de Nederlandse cultuur, dat kun je van de Chinese gemeenschap in Nederland beslist niet zeggen. Hardenberg – zelf van Indische afkomst – spreekt van een weliswaar hechte maar gesloten gemeenschap, ook zakelijker dan de Molukse. Een ander verschil: de dood is er een groot taboe. “De overledene moet zo snel mogelijk overgebracht, naar een rouwcentrum, terwijl bij Molukkers meestal thuis wordt opgebaard.” Gerard Fong, van Uitvaartverzorging De Witte Lelie in Rotterdam, benadrukt de verscheidenheid van de Chinese gemeenschap. “Weet u hoe groot China is? Je kunt niet spreken over ‘de Chinese cultuur’.”

‘ Er komen veel mensen, en die brengen eten mee, bloemen en vaak ook een envelopje met geld. Dat wordt keurig geregistreerd.’

Ook bij het samen eten na Chinese uitvaarten – in een Chinees restaurant – komt de tafel voor waar mensen een bedrag afgeven. “Logisch, want anders zouden de kinderen na afloop van een uitvaart failliet zijn”, zegt Fong. Hoewel Chinezen geen uitvaartverzekering afsluiten, hoeft de uitvaartverzorger niet bang te zijn dat er voor de uitvaart niet betaald zal worden, volgens Hardenberg. “Ik heb nog nooit meegemaakt dat men nalatig was in de financiële afhandeling. En status is in de Chinese cultuur heel belangrijk.”

Het is trouwens in de Chinese cultuur ook gebruik dat uitvaartgasten een envelopje mee terug krijgen. Een rood envelopje, met een muntje, wat suikergoed – onderweg naar huis moet dit worden genuttigd –, een wit koordje dat je om de pols kunt dragen als teken van rouw of een rood koordje voor aan de voordeur, onder andere om kwade geesten buiten te houden. Met dit rode envelopje wordt symbolisch bijgedragen aan geluk, bescherming en een lang leven. Wat financiering betreft hoeft de uitvaartverzorger zich dus geen zorgen te maken in deze culturen. Recht doen aan de overledene, daar hoort dit aspect ook bij. In goed overleg met de uitvaartverzorger zullen de familieleden (en de gemeenschap) de financiering regelen, maar het is wel zaak om, zo nodig, contact te houden met de meest belangrijke betrokkenen. Hardenberg: “En dat zijn er best veel.”

Beeld: Vika Zhuyko/shutterstock.com